عقل اوّل ناميده شده است . هرچه كه بر اين‌ها اضافه شود ، از اين‌ها صادر شده است ، چنان‌كه در نزد اصحاب نظر ثابت شده است كه نخستين چيزى كه موجود شد ، عقل اوّل است . ششم - در شرح اين جمله محىالدّين كه گفت : « آن حضرت روشن‌ترين دليل بر وجود پروردگارش بود . . . » قيصرى گويد : يعنى وقتى كه روح محمّدى كامل‌ترين فرد اين نوع بود ، روشن‌ترين دليل است بر وجود پروردگارش ، زيرا ربّ فقط به وسيله مربوبش و مظهرش ظاهر مىشود . و همه‌ى كمالات ذات احدى به وجود آن حضرت ظاهر شده است زيرا به او جوامع الكلم داده شده است كه اساس و ريشه و حقايق الاهيه و كونيه را با تمام جزئيّاتش جمع كرده است و مقصود از مسميات اسماء آدم همين‌ها است . بنابراين او بهترين دليل بر اسم اعظم الاهى است . « 1 » 10 - تقدّم در آفرينش ، از دلايل افضليّت است ديار بكرى گويد : و در « شرح المواقف » از قول برخى اهل نظر آمده است : معلول اوّل به خاطر تجرّدش ، ذات خود و مبداش را تعقّل مىكند و بدين‌جهت عقل ناميده شده است . همچنين از آن جهت كه در صدور ديگر موجودات و نقوش علم واسطه است ، قلم ناميده مىشود . نيز از جهت وساطتش در افاضه‌ى انوار نبوّت و از جهت اين كه كمالات محمّديّه اثر نور سيد الانبياء صلى الله عليه و آله و سلم است و از آن جهت كه آن حضرت ، وسيله‌ى حيات و زندگى آن‌ها است ، روح ناميده مىشود . . . « 2 » در جاى ديگر گويد : « . . . در كتاب « شواهد النبوّة » آمده است كه پيامبر ما صلى الله عليه و آله و سلم هرچند در عالم شهادت آخرين پيامبران است ، ولى در عالم غيبت اوّلين نفر آن‌هاست ، آن جناب خودش فرموده است : من پيامبر بودم در حالى كه آدم بين آب و گل بود . . . » بيان و شرح اين عبارت چنين است : خداوند متعال در ازل الازال بدين‌گونه بود

--> ( 1 ) . شرح قصوص الحكم قيصرى : 293 . ( 2 ) . الخميس 1 : 19 .